ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI TÁN THÀNH QUY ĐỊNH TỔ CHỨC KHU SẢN XUẤT ĐIỂM LAO ĐỘNG CHO PHẠM NHÂN NGOÀI TRẠI GIAM

11/01/2019

Cho ý kiến về một số vấn đề còn ý kiến khác nhau của dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi) tại Phiên họp thứ 30, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với việc đưa vào Luật quy định tổ chức khu sản xuất, điểm lao động cho phạm nhân ngoài trại giam, song cũng đề nghị bổ sung các điều kiện, nguyên tắc để bảo đảm yêu cầu quản lý.

Tạo điều kiện cho phạm nhân lao động

Quy định về tổ chức khu sản xuất, điểm lao động cho phạm nhân ngoài trại giam là một trong những nội dung lớn của dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 6. Tuy nhiên, vấn đề này còn nhiều ý kiến khác nhau. Theo đó, loại ý kiến thứ nhất là tán thành quy định của dự thảo Luật, nhưng cần quy định chặt chẽ các điều kiện. Loại ý kiến thứ hai, không tán thành quy định của Dự thảo Luật vì cho rằng sẽ phát sinh nhiều vấn đề phức tạp.

Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp Lê Thị Nga báo cáo về một số vấn đề lớn của ý kiến khác nhau của dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi)

Về vấn đề này, Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết, Uỷ ban Tư pháp và Cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất đề nghị bổ sung quy định cho phép trại giam thành lập Khu sản xuất, Điểm lao động và cho phép trại giam phối hợp với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tổ chức lao động, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam. Đồng thời, để bảo đảm tính khả thi và phù hợp với pháp luật quốc tế, thì việc tổ chức cho phạm nhân lao động ngoài trại giam phải đáp ứng các yêu cầu về an ninh, trật tự tại khu vực phạm nhân lao động; thực hiện đầy đủ các chế độ giam giữ, giáo dục cải tạo đối với phạm nhân; bảo đảm công khai, minh bạch việc phân phối lại kết quả lao động của phạm nhân một cách hợp lý và bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động. Cần quy định mang tính nguyên tắc trong Luật các điều kiện đối với phạm nhân được chọn ra ngoài lao động như: loại tội, mức hình phạt, thời gian chấp hành hình phạt tù còn lại, ý thức cải tạo, sức khỏe, độ tuổi lao động của phạm nhân..., trên cơ sở đó, giao Chính phủ quy định chi tiết. 

Ngoài ra, có ý kiến đề nghị cân nhắc quy định về sự đồng ý của phạm nhân ra ngoài lao động, để phù hợp với tinh thần Công ước số 29 của Tổ chức lao động thế giới (ILO) như kiến nghị của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Uỷ ban Tư pháp phân tích, đối với người bị phạt tù thì lao động, học tập (bao gồm cả học nghề) là nghĩa vụ bắt buộc và là nội dung quan trọng trong công tác giáo dục người chấp hành án phạt tù. Việc giam giữ tập trung phạm nhân với số lượng lớn trong một thời gian dài, nếu không tạo việc làm cho họ sẽ phát sinh nhiều vấn đề phức tạp, nguy cơ mất an ninh, an toàn tại các trại giam là rất lớn, rất khó khăn cho công tác quản lý phạm nhân.

Thời gian qua, các trại giam đã liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp, cá nhân để tổ chức lao động, dạy nghề cho phạm nhân trong trại giam (chủ yếu là gia công may mặc, hàng thủ công nghiệp, chế biến nông sản...). Tuy nhiên, do việc sản xuất trong trại giam không thuận lợi cho doanh nghiệp, nên vừa qua rất khó thu hút được doanh nghiệp, cá nhân đầu tư vào sản xuất.

Để tháo gỡ khó khăn trên, tại một số địa bàn có tình hình an ninh trật tự tốt và được chính quyền địa phương đồng ý, Bộ Công an đã tiến hành thí điểm, cho phép các trại giam được thành lập “Khu sản xuất” và được liên kết với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất để thành lập các “Điểm lao động, dạy nghề” ngoài trại giam. Các điểm lao động, dạy nghề ngoài trại giam đều được thiết kế trong khuôn viên các cơ sở sản xuất của doanh nghiệp, có tường rào bao quanh, tách biệt khu dân cư; các phạm nhân được bố trí lao động trong phạm vi hẹp nên thuận lợi cho công tác quản lý, giám sát. Kinh phí xây dựng cơ sở vật chất tại các điểm lao động ngoài trại giam do đơn vị liên kết chi trả. Trại giam chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh, an toàn khu vực phạm nhân lao động. Tổng kết thực tiễn cho thấy, trong tổng số gần 7.000 phạm nhân ra ngoài lao động chỉ có 01 phạm nhân bỏ trốn.

Góp phần giải quyết nhiều khó khăn trong quản lý giam giữ

Thảo luận tại Phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Nguyễn Khắc Định bày tỏ tán thành với việc bổ sung quy định cho phép trại giam thành lập khu sản xuất, điểm lao động nhưng nhấn mạnh cần đánh giá về chi phí ngân sách phải bỏ ra như việc đầu tư máy móc, tiền đất và vấn đề quản lý tài chính, kế toán.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến tán thành với việc tổ chức khu sản xuất, điểm lao động cho phạm nhân ngoài trại giam

Theo Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến, việc bổ sung thêm quy định các trại giam được tổ chức các khu sản xuất, điểm lao động dạy nghề ngoài khu vực trại sẽ giải quyết nhiều vấn đề khó khăn, vướng mắc hiện nay trong quản lý giam giữ.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc lý giải, điều này sẽ góp phần giảm và khắc phục tình trạng quá tải tại các trại giam. Thông qua lao động sản xuất để cải tạo, đảm bảo sức khỏe của phạm nhân, giúp cải tạo phạm nhân, tạo điều kiện cho phạm nhân làm ra sản phẩm. Điều này cũng thể hiện tính nhân đạo, nếu chỉ giam giữ trật trội ở một nơi sẽ phát sinh nhiều vấn đề. Đồng thời, có thêm cơ sở thực hiện xét giảm án hàng năm căn cứ vào kết quả lao động. Hơn nữa, hiện nay tình trạng chung các trại do điều kiện quỹ đất nên tổ chức sản xuất ngoài trại chỉ một số nơi tổ chức được theo hình thức sáng đi tối về nên không phát huy hiệu quả. Bộ Công an đã thí điểm và tổng kết mô hình này rồi và có hiệu quả. Do đó, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc đề nghị nên tiếp tục hoàn thiện về cơ sở pháp lý, bổ sung thêm các quy định để hoàn thiện.

Đồng tình với hướng quy định tổ chức cho các phạm nhân hoạt động ngoài trại giam, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nhấn mạnh, nếu các doanh nghiệp có thể chấp nhận được, có thể đầu tư theo một số quy định được Chính phủ, Bộ Công an cho phép thì khi đó những phạm nhân vừa lao động, vừa có thu nhập tăng thêm đời sống, có tay nghề để tái hoà nhập cộng đồng.

Phạm nhân không trực tiếp làm việc cho doanh nghiệp

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật Nguyễn Khắc Định đề nghị làm rõ liên kết với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, tổ chức lao động dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật nêu rõ, “ngoài trại giam” là trong khu sản xuất, trong điểm lao động do trại giam tổ chức ở ngoài trại giam, chứ không phải đưa vào trong doanh nghiệp.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Hà Ngọc Chiến đề xuất quy định thành lập khu sản xuất, điểm lao động như một phân trại có bộ máy để quản lý, giam giữ và gắn với tổ chức sản xuất. Nếu khu sản xuất này do doanh nghiệp đầu tư thì trái với một số quy định. Đồng thời cho rằng cần quy định chặt chẽ thêm về các điều kiện cụ thể như địa điểm đặt khu sản xuất, điểm lao động cách xa bao nhiêu khu dân cư... ngoài ra cần rà soát các hoạt động hiện hành để bảo đảm phù hợp với công ước quốc tế.

Chủ nhiệm Ủy ban VH, GD, TN, TN & NĐ Phan Thanh Bình nhấn mạnh cần làm rõ quan hệ giữa phạm nhân với trại giam và doanh nghiệp

Cùng quan điểm về việc tổ chức khu sản xuất, điểm lao động như phân trại của trại giam, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Phan Thanh Bình nhấn mạnh, phạm nhân sẽ quan hệ với phân trại và phân trại sẽ tổ chức quản lý lao động với phạm nhân, không để doanh nghiệp làm việc thẳng với phạm nhân, còn quan hệ với doanh nghiệp là quan hệ giữa doanh nghiệp với trại giam.

Theo Chủ nhiệm Phan Thanh Bình, cần phải phân biệt rõ lao động bắt buộc để cải tạo của phạm nhân với việc phạm nhân lao động sản xuất ra sản phẩm. Khi phạm nhân tham gia vào quá trình sản xuất ra sản phẩm thương mại thì vấn đề này phải có sự tự nguyện của phạm nhân.

Phát biểu về quy định tổ chức khu sản xuất, điểm lao động cho phạm nhân ngoài trại giam, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân cho rằng lập luận của Ủy ban Tư pháp là hợp lý, thuyết phục, cơ bản. Thống nhất chủ trương cho phép tổ chức khu sản xuất, điểm lao động cho phạm nhân ngoài trại giam dưới hình thức phân trại. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, quan hệ giữa phạm nhân với nơi sản xuất là quan hệ giữa người bị giam giữ với cơ quan quản lý giam giữ, còn điểm sản xuất này với doanh nghiệp ngoài là quan hệ khác. Tức là quản lý trại giam có thể hợp đồng với một doanh nghiệp hay một tổ chức tư nhân hay hợp tác xã... phạm nhân không ra làm việc cho doanh nghiệp hay tổ chức kinh tế.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân phát biểu tại phiên họp thứ 30 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Đặt vấn đề xây dựng phân trại thì nguồn lực ở ngân sách hay cơ sở sản xuất, thẩm quyền của trại giam để thành lập khu sản xuất, điểm sản xuất đó liên quan đến quy định của Luật Đất đai về giao đất, mối quan hệ với chính quyền địa phương, Chủ tịch Quốc hội lưu ý rằng còn rất nhiều vấn đề cần rà soát, xem xét lại và phải quy định chặt chẽ. Đồng thời, Luật cũng cần có những quy định mang tính nguyên tắc như phạm nhân nào, loại tội phạm nào, mức độ hình phạt và thời gian đã chấp hành hình phạt còn lại là bao nhiêu... thì được ra ngoài sản xuất; ý thức cải tạo của phạm nhân, độ tuổi lao động, bổ sung quy định có sự đồng ý của phạm nhân ra lao động ngoài trại giam…. để khi Chính phủ hướng dẫn chi tiết thi hành có định hướng.

Bảo Yến